Kendime Notlar

Mojibake Nedir?

Mojibake, bir metnin farklı karakter kodlamaları (encoding) arasında yanlış yorumlanması sonucu ortaya çıkan karakter bozulmasıdır.

Örnek:

Doğru Bozuk (Mojibake)
İstanbul Ä°stanbul
Çalışma Çalışma
Şifre Åžifre

Bu durum özellikle Türkçe gibi ASCII dışı karakterler (ç, ğ, ı, İ, ö, ş, ü) kullanan dillerde çok sık görülür.

Temel Sebep: Encoding Uyumsuzluğu

Bilgisayarlar karakterleri doğrudan saklamaz; byte dizileri olarak tutar. Bu byte’ların nasıl yorumlanacağı encoding tarafından belirlenir.

En yaygın encoding türleri:

  • UTF-8 (modern standart)
  • ISO-8859-9 (Latin-5 — eski Türkçe encoding)
  • Windows-1254 (eski Windows Türkçe)
  • UTF-16

Sorun şu olduğunda oluşur:

Metin UTF-8 olarak kaydedilir ama Latin-5 gibi okunursa → Mojibake oluşur.

En Yaygın Türkçe Mojibake Senaryosu

Senaryo

  1. Metin UTF-8 olarak kaydedildi
  2. Sistem bunu ISO-8859-9 olarak okudu

Örnek:

Ş → UTF-8 byte: C5 9E

Bu byte’lar yanlış encoding ile okunursa:

Åž

sonucu oluşur.

Mojibake Nasıl Oluşur? (Teknik Akış)

Doğru metin
   ↓
UTF-8 encode
   ↓
Byte stream
   ↓ (yanlış decode)
Latin-1 / Windows-1254
   ↓
Bozuk karakterler

Buradaki kritik hata:

Encode ve Decode işlemleri aynı encoding ile yapılmıyor.

Yazılım Geliştirmede En Sık Görülen Sebepler

1 - Database Encoding Problemleri

Özellikle MySQL'de klasik hata:

  • Database UTF-8
  • Connection Latin1

Kontrol:

SHOW VARIABLES LIKE 'character_set%';

Doğru olması gereken:

utf8mb4

2 - HTTP Header Eksikliği

Backend charset belirtmezse browser tahmin eder.

Yanlış:

Content-Type: text/html

Doğru:

Content-Type: text/html; charset=utf-8

3 - JSON Encoding Sorunları

Bazı eski sistemler JSON’u UTF-8 dışında gönderir.

Doğru:

res.setHeader("Content-Type", "application/json; charset=utf-8");

4 - Dosya Encoding Hataları

IDE kaynaklı problemler:

  • Notepad ANSI kaydetme
  • VS Code encoding yanlış

Kontrol:

UTF-8 (without BOM)

5 - Double Encoding (İleri Seviye Hata)

En tehlikeli senaryo:

UTF-8 → yanlış decode → tekrar encode

Sonuç:

Ä°stanbul

Bu artık zincirleme mojibake’dir.

Mojibake Teşhisi (Debug Yöntemleri)

1 - Byte Seviyesi Kontrol

Node.js:

Buffer.from("Ş", "utf8")

Python:

"Ş".encode("utf-8")

2 - Encoding Testi

Bozuk metni geri çevirmek bazen mümkündür:

broken.encode("latin1").decode("utf8")

3 - Browser DevTools

Network → Response Headers:

charset=utf-8

kontrol edilmelidir.

Backend Tarafında Kalıcı Çözümler

Node.js / Express

app.use((req, res, next) => {
  res.setHeader("Content-Type", "text/html; charset=utf-8");
  next();
});

MySQL (Önerilen Ayar)

ALTER DATABASE db CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;

Connection:

charset: "utf8mb4"

PHP

header('Content-Type: text/html; charset=utf-8');

Frontend Tarafında Çözüm

HTML içinde mutlaka:

<meta charset="UTF-8">

Bu satır <head> içinde ilk satırlardan biri olmalıdır.

Gerçek Hayat Örnekleri

API → Frontend

API UTF-8 gönderir, frontend Latin-1 varsayar.

Sonuç:

ücretsiz

CSV Export

Excel özellikle Windows’ta UTF-8 CSV’yi yanlış açabilir.

Çözüm:

  • UTF-8 BOM eklemek
  • veya XLSX export kullanmak

Mojibake Önleme Checklist

✔ Her yerde UTF-8 kullan
✔ DB charset = utf8mb4
✔ HTTP charset belirt
✔ IDE encoding kontrol et
✔ JSON UTF-8 gönder
✔ Dosya import/export encoding kontrol et

Senior-Level Tavsiye

Modern projelerde şu prensip kullanılmalı:

Encoding is a system-wide contract.

Yani:

  • Backend
  • Database
  • API
  • Frontend
  • Log sistemi
  • Queue sistemi

hepsi aynı encoding standardında olmalıdır.

Sonuç

Türkçe karakterlerde mojibake:

  • Bir bug değil,
  • Bir encoding sözleşmesi ihlalidir.

Sorunun kaynağı genelde:

UTF-8 dışındaki herhangi bir noktadır.

Doğru mimari:

UTF-8 everywhere